Het Koninklijk Observatorium van Greenwich, de thuisbasis van de nulmeridiaan

De nulmeridiaan bij het Royal Observatory Greenwich: uitleg over de lengtegraad nul

Een metalen lijn die in 1851 over de binnenplaats van het Royal Observatory Greenwich werd gespannen, werd in 1884 de nulmeridiaan, oftewel de lengtegraad nul, het referentiepunt waarvan elke kaart en elk coördinatenstelsel nog steeds wordt afgemeten.

Bezoek

Vanaf £24, De toegangsprijs voor het Royal Observatory Greenwich is inclusief toegang tot de meridiaanbinnenplaats tot 2 november 2026. Kaartjes voor het Koninklijk Observatorium van Greenwich.

Locatie

Blackheath Avenue, Londen SE10 8XJ, op de binnenplaats van het observatorium zelf, boven aan Greenwich Park.

Duur van het bezoek

Volgens de eigen richtlijnen van de Royal Museums Greenwich wordt aangeraden 1,5 tot 2 uur voor het volledige bezoek aan het Observatorium. Plan je bezoek.

Coördinaten

0° lengtegraad, vastgelegd door het dradenkruis van de Airy Transit Circle van 1851 tot 1954.

De grens die Oost van West scheidt

De nulmeridiaan is de lijn van nul graden lengtegraad, het referentiepunt waarvan elke tweede lengtegraad naar het oosten of westen wordt geteld vanaf, net zoals de evenaar op elke kaart of wereldbol het nulpunt van de breedtegraad markeert. Bij het Koninklijk Observatorium van Greenwich is die lijn geen abstract begrip: het is een echte metalen strook die in de bestrating van de binnenplaats is ingelegd, daar sinds 1851 vastgelegd en in 1884 erkend als de wereldmeridiaan. Voor meer informatie over Flamsteed House, de Grote Equatoriale Telescoop en de rest van de geschiedenis van de heuvel, zie Overzicht van het Koninklijk Observatorium van Greenwich.

Lengtegraad nul: korte feiten over de nulmeridiaan

De metalen lijn op de binnenplaats markeert nul graden lengtegraad, vastgelegd door het dradenkruis van de Airy Transit Circle tussen 1851 en 1954.

Bevestigd als 's werelds De nulmeridiaan volgens de Internationale Meridiaanconferentie in Washington D.C. in 1884, toen al bijna tweederde van de wereldwijde scheepvaart op basis van kaarten uit Greenwich voer.

Het is de derde van drie historische meridiaanlijnen die over dezezelfde binnenplaats zijn getrokken: Die van Halley dateren van rond 1725, die van Bradley uit 1750, en vervolgens die van Airy uit 1851; elk daarvan verving het vorige door een nauwkeuriger instrument.

Een groene laser heeft de meridiaan aan de nachtelijke hemel gemarkeerd sinds 1993, in 1999 gemoderniseerd, en is op een heldere nacht zelfs vanaf een afstand van 36 mijl waargenomen.

Volgens het moderne GPS-systeem ligt de ware nulmeridiaan ongeveer 102 meter ten oosten van de historische lijn, omdat satellieten hun metingen baseren op de rotatieas van de aarde in plaats van op de lokale zwaartekracht van het observatorium.

Drie regels vóór die ene die bleef hangen

De gebouwen van de Koninklijke Sterrenwacht van Greenwich in Greenwich Park

Lang vóór Airy hadden twee eerdere koninklijke astronomen hun eigen meridiaanlijnen over dezezelfde binnenplaats getrokken. Edmond Halley legde de eerste vast rond 1725, waarbij hij met een slingerklok de tijdstippen vastlegde waarop sterren door open dakluiken trokken. James Bradley verving deze lijn in 1750 door een nauwkeurigere, die zo precies was dat de Ordnance Survey deze in 1801 als nulgraden voor haar eigen kaarten overnam – een toepassing die nog decennia langer standhield dan Bradleys eigen instrumenten.

George Biddell Airy, de zevende koninklijke astronoom, nam de plaats van beiden in. Zijn Transitcirkel registreerde zijn eerste ster op 4 januari 1851 en bleef bijna zonder onderbreking in gebruik tot 1938, met nog één laatste waarneming in 1954. Toen de wereld in 1884 één enkele meridiaan nodig had, was het het dradenkruis in het oculair van deze ene telescoop dat de afgevaardigden in Washington overeenkwamen als nul graden aan te merken.

Een groene lijn aan de hemel, en een lijn die bewoog

Greenwich Park, onderaan het Royal Observatory Greenwich

Sinds 1993, in 1999 gemoderniseerd, een groene laser genaamd 0 graden heeft de meridiaan vanaf een punt boven de oude transitcirkel geprojecteerd; deze wordt elke avond, zodra de sterrenwacht sluit, ingeschakeld tot 23.00 uur. Kunstenaars Peter Fink en Anne Bean hebben het ontworpen om van een onzichtbare lijn iets te maken wat bezoekers daadwerkelijk als een boog over Londen kunnen zien lopen; op een heldere winternacht is het tot op een afstand van 36 mijl waargenomen.

De koperblazerssectie zelf is echter al tientallen jaren niet meer helemaal zuiver. Volgens GPS-metingen ligt de werkelijke nulmeridiaan ongeveer 102 meter ten oosten van de binnenplaatslijn van Airy, omdat satellieten hun metingen baseren op de rotatieas van de aarde, terwijl Airy zijn telescoop uitlijnde op de plaatselijke zwaartekrachtrichting. De lijn is niet verschoven; het verschil komt voort uit wat “recht naar beneden” precies op die plek betekent op een niet-perfect ronde planeet.

Drie dingen die het verhaal van de meridiaan illustreren

Flamsteed House bij het Koninklijk Observatorium van Greenwich

De Airy Transit Circle, nog steeds in zijn kamer

Deze telescoop, die nog steeds op dezelfde plek staat waar Airy hem heeft geïnstalleerd, voerde zijn eerste waarneming uit op 4 januari 1851 en bleef bijna zonder onderbreking sterdoorgangen registreren tot 1938, met nog één laatste waarneming in 1954. Het dradenkruis in het oculair geeft precies het punt aan dat de afgevaardigden in Washington in 1884 als nul graden overeenkwamen.

Het Koninklijk Observatorium van Greenwich boven Greenwich Park

De groene laser, op elke heldere nacht

Getiteld 0 graden en wordt elke avond, vanaf het moment dat het Observatorium sluit, tot 23.00 uur ingeschakeld, Deze laser tekent al sinds 1993 de meridiaan af in de Londense hemel, in 1999 gemoderniseerd. Op een heldere winternacht is het met het blote oog tot op een afstand van 36 mijl waargenomen.

Koninklijke Sterrenwacht Greenwich in Greenwich Park

De Shepherd Gate-klok, bij de poorten

Deze 24-uurswijzerplaat, die in 1852 buiten de poorten van het Observatorium werd aangebracht, was de eerste klok die de Greenwich Mean Time rechtstreeks aan het publiek liet zien. Op 15 oktober 1940 raakte de wijzerplaat beschadigd door een Duitse bom; de replica-wijzerplaat die daarna werd aangebracht, is degene die bezoekers vandaag de dag zien, en die nu wordt aangedreven door een kwartsuurwerk in de klok.

Koninklijk observatorium Greenwich: Toegangskaartje

Hoogtepunten

Ervaar dat je op de nulmeridiaan staat, die het oostelijk en westelijk halfrond scheidt.

Ontdek hier de rijke geschiedenis achter Greenwich Mean Time (GMT).

Bekijk opmerkelijke astronomische instrumenten en tentoonstellingen, waaronder de tijdmeters van John Harrison.

Time je bezoek om de Time Ball te zien vallen, een historisch tijdsignaal, dagelijks om 13.00 uur.

Geniet van het panoramische uitzicht vanaf deze iconische observatoriumlocatie met uitzicht op Greenwich.

Royal Museums Greenwich Dagpas

Hoogtepunten

Toegang tot vier iconische attracties in de Londense wijk Greenwich.

Verken de historische theeklipper Cutty Sark.

Bezoek de Koninklijke Sterrenwacht en sta op de Meridiaanlijn.

Ontdek het maritieme erfgoed van Groot-Brittannië in het National Maritime Museum.

Ervaar 17e-eeuwse elegantie in het Queen's House.

Zie de rij voordat het eerste daglicht de binnenplaats afsluit

De Meridian Courtyard blijft open, samen met de rest van het Observatorium, alleen tot en met 2 november 2026, waarna het wordt gesloten in verband met de ‘First Light’-werkzaamheden en pas in de zomer van 2027 weer open gaat. Reserveer nu een tijdslot om aan de overkant van de lijn te staan terwijl de binnenplaats nog open is, met één voet in elk halfrond, voordat het vanwege de werkzaamheden wordt gesloten.

Vragen over de nulmeridiaan van Greenwich

Wat is de nulmeridiaan?

Het is de nulmeridiaan, het punt waarvan elke tweede lengtegraad wordt afgemeten, zowel naar het oosten als naar het westen, net zoals de evenaar het nulpunt van de breedtegraad markeert. Op een kaart of wereldbol vormen deze twee lijnen samen het raster waaraan de exacte coördinaten van een plaats worden afgelezen.

Waarom ligt de nulmeridiaan in Greenwich?

De Internationale Meridiaanconferentie in Washington D.C. koos deze in 1884, grotendeels omdat bijna tweederde van de wereldwijde scheepvaart vaart al op basis van kaarten die zijn gebaseerd op Greenwich. De exacte baan werd bepaald met behulp van de Airy Transit Circle van de sterrenwacht, die voor het eerst in 1851 werd gebruikt.

Kan ik op de nulmeridiaan bij het Royal Observatory Greenwich gaan staan?

Ja, met een toegangskaartje voor het Observatorium, op de binnenplaats, maar alleen tot 2 november 2026. De Meridian Courtyard gaat vervolgens dicht in verband met de werkzaamheden voor First Light en zal pas in de zomer van 2027 weer open gaan.

Ligt de koperen lijn bij Greenwich precies op de nulde lengtegraad?

Niet helemaal, volgens de huidige meetmethoden. Volgens GPS ligt de werkelijke nulmeridiaan op ongeveer 102 meter ten oosten van de historische lijn, omdat satellieten hun metingen baseren op de rotatieas van de aarde in plaats van op de plaatselijke zwaartekrachtrichting die Airy gebruikte om zijn telescoop uit te lijnen.

Wat zijn de drie meridiaanlijnen op de binnenplaats van het Observatorium?

Edmond Halley tekende de eerste rond 1725, James Bradley verving deze in 1750 door een nauwkeurigere lijn, en George Airy maakte in 1851 een einde aan beide met de Transit Circle. Die van Airy werd in 1884 wereldwijd ingevoerd.

Kun je de nulmeridiaan ’s nachts zien?

Ja. Een groene laser die 0 graden, die in 1993 werd geïnstalleerd en in 1999 werd gemoderniseerd, projecteert elke avond – tot 23.00 uur, wanneer de sterrenwacht sluit – de meridiaan aan de hemel; op een heldere nacht is deze tot op een afstand van 36 mijl zichtbaar.

Wat is de Shepherd Gate-klok, en wat heeft deze te maken met de nulmeridiaan?

Het is de 24-uurswijzerplaat die in 1852 buiten de poorten van het Observatorium is aangebracht, de eerste klok die de Greenwich Mean Time rechtstreeks aan het publiek liet zien. Het staat op slechts enkele meters afstand van de meridiaan zelf en geeft dezelfde tijd aan als de naam van de lijn zelf de wereld heeft gegeven.